Quản lý trật tự xây dựng năm 2026: Kiểm tra từ khởi công đến nghiệm thu

Sapo: Từ ngày 01/07/2026, Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 và Nghị định 217/2026/NĐ-CP quy định cụ thể hơn về quản lý trật tự xây dựng. Việc quản lý được thực hiện xuyên suốt quá trình xây dựng, từ khi tiếp nhận thông báo khởi công, khởi công công trình cho đến khi nghiệm thu, bàn giao đưa vào khai thác, sử dụng.

Quản lý trật tự xây dựng được thực hiện như thế nào?

Theo Điều 47 Luật Xây dựng số 135/2025/QH15, quản lý trật tự xây dựng phải được thực hiện từ khi cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận thông báo khởi công, khởi công xây dựng công trình cho đến khi công trình được nghiệm thu, bàn giao đưa vào khai thác, sử dụng.

Mục tiêu của việc quản lý là phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời khi phát sinh vi phạm trong quá trình xây dựng.

Luật cũng yêu cầu việc quản lý phải đúng và đủ nội dung tương ứng với từng nhóm công trình. Trong đó, cần phân biệt công trình thuộc diện phải có giấy phép xây dựng và công trình không thuộc diện phải có giấy phép xây dựng.

Điều này cho thấy quản lý trật tự xây dựng không chỉ tập trung vào việc kiểm tra giấy phép. Nội dung quản lý còn gắn với điều kiện khởi công, quy hoạch và hồ sơ thiết kế của công trình theo từng trường hợp.

Nội dung quản lý trật tự xây dựng theo Nghị định 217/2026/NĐ-CP

Điều 67 Nghị định 217/2026/NĐ-CP quy định cụ thể các nội dung quản lý trật tự xây dựng.

Theo đó, cơ quan có thẩm quyền thực hiện quản lý dựa trên Điều 47 Luật Xây dựng 2025. Nội dung kiểm tra được xác định theo đặc điểm và tình trạng pháp lý của từng công trình.

Kiểm tra điều kiện khởi công

Một trong những nội dung đầu tiên của quản lý trật tự xây dựng là kiểm tra việc đáp ứng điều kiện khởi công theo Điều 48 Luật Xây dựng 2025.

Như vậy, việc quản lý được đặt ra ngay từ thời điểm công trình bắt đầu triển khai xây dựng. Đây là bước nhằm kiểm tra cơ sở để công trình được phép khởi công theo quy định.

Công trình có giấy phép xây dựng

Đối với công trình có giấy phép xây dựng, việc quản lý trật tự xây dựng được thực hiện theo các nội dung của giấy phép đã được cấp và các quy định pháp luật có liên quan.

Điều này có nghĩa là trong quá trình thi công, công trình phải được triển khai phù hợp với nội dung giấy phép xây dựng.

Các nội dung thể hiện trong giấy phép là cơ sở để cơ quan có thẩm quyền thực hiện quản lý trật tự xây dựng đối với công trình.

Công trình không phải có giấy phép xây dựng

Đối với công trình thuộc diện không phải có giấy phép xây dựng, nội dung quản lý được xác định theo hướng khác.

Cơ quan có thẩm quyền kiểm tra việc công trình có đáp ứng điều kiện không phải có giấy phép xây dựng theo khoản 2 Điều 43 Luật Xây dựng 2025 hay không.

Bên cạnh đó, việc xây dựng còn được kiểm tra về sự tuân thủ đối với quy hoạch được sử dụng làm cơ sở lập dự án.

Cơ quan có thẩm quyền cũng kiểm tra sự phù hợp của việc xây dựng với các nội dung và thông số chủ yếu của thiết kế xây dựng tại Báo cáo nghiên cứu khả thi đã được cơ quan chuyên môn về xây dựng thẩm định.

Trách nhiệm quản lý trật tự xây dựng của UBND các cấp

Điều 47 Luật Xây dựng 2025 quy định UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm toàn diện về quản lý trật tự xây dựng đối với các công trình trên địa bàn theo phạm vi quản lý.

UBND cấp xã chịu trách nhiệm toàn diện về quản lý trật tự xây dựng trên địa bàn theo phân cấp của UBND cấp tỉnh.

Đồng thời, Điều 67 Nghị định 217/2026/NĐ-CP quy định UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm về quản lý trật tự xây dựng theo khoản 7 Điều 73 của Nghị định.

Như vậy, trách nhiệm quản lý được xác định gắn với hệ thống chính quyền địa phương và phạm vi phân cấp quản lý.

Khi phát hiện vi phạm trật tự xây dựng sẽ xử lý thế nào?

Theo Điều 47 Luật Xây dựng 2025, khi phát hiện vi phạm, cơ quan có thẩm quyền quản lý trật tự xây dựng phải thực hiện thẩm quyền theo quy định của pháp luật.

Điều 67 Nghị định 217/2026/NĐ-CP quy định cụ thể hơn: khi phát hiện vi phạm, cơ quan có thẩm quyền quản lý trật tự xây dựng phải yêu cầu dừng thi công, xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền xử lý vi phạm trật tự xây dựng theo quy định.

Do đó, việc phát hiện vi phạm trong quá trình xây dựng không chỉ dừng ở việc ghi nhận hiện trạng. Công trình có thể phải dừng thi công và được xử lý theo thẩm quyền tương ứng với hành vi vi phạm.

Quản lý trật tự xây dựng được thực hiện xuyên suốt quá trình thi công

Một điểm đáng chú ý của quy định mới là phạm vi quản lý được xác định xuyên suốt vòng đời thi công.

Việc quản lý bắt đầu từ khi tiếp nhận thông báo khởi công, khởi công xây dựng và kéo dài đến khi công trình được nghiệm thu, bàn giao đưa vào khai thác, sử dụng.

Trong giai đoạn này, nội dung kiểm tra được xác định dựa trên loại công trình và cơ sở pháp lý của công trình.

Với công trình có giấy phép, trọng tâm là việc tuân thủ nội dung giấy phép và quy định liên quan.

Với công trình không phải có giấy phép, việc quản lý tập trung vào điều kiện miễn giấy phép, sự phù hợp với quy hoạch làm cơ sở lập dự án và các nội dung, thông số chủ yếu của thiết kế đã được thẩm định.

Những điểm cần lưu ý khi xây dựng công trình

Từ các quy định trên, chủ đầu tư và tổ chức, cá nhân tham gia xây dựng cần lưu ý một số nội dung.

Thứ nhất, cần xác định chính xác công trình có thuộc diện phải cấp giấy phép xây dựng hay không.

Thứ hai, nếu công trình đã được cấp giấy phép, quá trình thi công cần tuân thủ các nội dung của giấy phép được cấp.

Thứ ba, nếu công trình thuộc diện không phải có giấy phép, việc miễn giấy phép không đồng nghĩa với việc được xây dựng không theo điều kiện pháp luật.

Công trình vẫn phải đáp ứng điều kiện không phải có giấy phép và phải tuân thủ quy hoạch, thiết kế cũng như các yêu cầu pháp lý tương ứng.

Thứ tư, điều kiện khởi công cũng là một nội dung được kiểm tra trong quản lý trật tự xây dựng.

Cuối cùng, khi phát hiện vi phạm, cơ quan có thẩm quyền có thể yêu cầu dừng thi công và xử lý hoặc kiến nghị xử lý theo quy định.

Kết luận

Quản lý trật tự xây dựng năm 2026 được thực hiện xuyên suốt quá trình xây dựng, từ khi tiếp nhận thông báo khởi công, khởi công cho đến khi công trình được nghiệm thu và đưa vào sử dụng.

Điều 47 Luật Xây dựng 2025 xác định nguyên tắc, phạm vi và trách nhiệm quản lý. Trong khi đó, Điều 67 Nghị định 217/2026/NĐ-CP quy định cụ thể các nội dung kiểm tra đối với công trình có giấy phép và công trình không phải có giấy phép.

Vì vậy, việc xác định đúng tình trạng pháp lý của công trình ngay từ đầu là cơ sở quan trọng để quá trình xây dựng được thực hiện đúng quy định.

Quyhoach24h.vn sẽ tiếp tục cập nhật các quy định pháp lý mới về xây dựng, quy hoạch và quản lý công trình, giúp người dân và chủ đầu tư dễ dàng theo dõi, tra cứu và thực hiện đúng quy định.

Văn bản pháp lý

Quản lý trật tự xây dựng 2026: Những nội dung cần biết