Quy hoạch không gian ngầm Hà Nội: Metro, bãi đỗ xe và thành phố dưới lòng đất

Hà Nội đang từng bước khai thác không gian dưới lòng đất để giải quyết áp lực giao thông, thiếu quỹ đất và phát triển hạ tầng đô thị. Quy hoạch không gian ngầm Hà Nội được định hướng gắn với hệ thống metro, bãi đỗ xe, công trình hạ tầng kỹ thuật và các không gian đô thị đa chức năng, hướng tới mô hình đô thị phát triển theo cả chiều ngang, chiều đứng và chiều sâu.

Quy hoạch không gian ngầm Hà Nội định hướng phát triển đô thị dưới lòng đất

Quy hoạch không gian ngầm Hà Nội không phải là định hướng mới mà đã được thành phố nghiên cứu và triển khai qua nhiều giai đoạn. Năm 2022, UBND thành phố Hà Nội phê duyệt Quy hoạch chung không gian xây dựng ngầm đô thị trung tâm đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, tỷ lệ 1/10.000 tại Quyết định số 913/QĐ-UBND ngày 14/3/2022.

Phạm vi nghiên cứu chính của đồ án bao gồm khu vực đô thị trung tâm thuộc địa giới 20 quận, huyện; đồng thời định hướng kết nối với 5 đô thị vệ tinh gồm Sóc Sơn, Sơn Tây, Hòa Lạc, Xuân Mai và Phú Xuyên.

Đến năm 2025, trong kế hoạch cụ thể hóa Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065, Hà Nội tiếp tục xác định việc rà soát, lập và điều chỉnh các quy hoạch không gian ngầm là một nhiệm vụ quan trọng, làm cơ sở triển khai các dự án hạ tầng kỹ thuật khung.

Định hướng mới cho thấy không gian ngầm sẽ không chỉ phục vụ một chức năng riêng lẻ mà được tổ chức thành hệ thống đa tầng, kết hợp giao thông, bãi đỗ xe, hạ tầng kỹ thuật và các công trình đô thị.

Không gian ngầm Hà Nội gắn với hệ thống metro

Một trong những chức năng quan trọng nhất của không gian ngầm Hà Nội là phục vụ giao thông công cộng khối lượng lớn, đặc biệt là đường sắt đô thị.

Các tuyến metro khi được xây dựng ngầm không chỉ tạo ra hệ thống vận tải dưới lòng đất mà còn hình thành các điểm kết nối giữa nhà ga với các khu vực đô thị phía trên. Đây là cơ sở để Hà Nội phát triển mô hình giao thông tích hợp, trong đó người dân có thể tiếp cận metro từ các công trình, quảng trường, trung tâm thương mại và khu vực TOD.

Quy hoạch không gian ngầm vì vậy cần được triển khai đồng bộ với quy hoạch giao thông và định hướng phát triển đô thị theo mô hình TOD. Việc xác định trước vị trí nhà ga, hành lang kỹ thuật, các tuyến kết nối và không gian phụ trợ sẽ giúp hạn chế tình trạng công trình ngầm phát triển riêng lẻ, thiếu liên kết.

Theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, giao thông tiếp tục được xác định là một trong những động lực quan trọng của quá trình phát triển đô thị, trong đó không gian ngầm được tổ chức theo nhiều cấp độ và liên kết với hệ thống hạ tầng đô thị.

Quy hoạch bãi đỗ xe ngầm giải quyết áp lực giao thông đô thị

Bãi đỗ xe là một trong những nhóm công trình có tiềm năng lớn để phát triển dưới lòng đất, đặc biệt tại khu vực đô thị trung tâm nơi quỹ đất ngày càng hạn chế.

Hà Nội đã có quy hoạch bến xe, bãi đỗ xe, trung tâm tiếp vận và trạm dừng nghỉ trên địa bàn thành phố đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Trong kế hoạch cụ thể hóa quy hoạch chung mới, nội dung giao thông tiếp tục được rà soát, trong đó có việc tích hợp quy hoạch bến, bãi đỗ xe và trạm dừng nghỉ.

Việc bố trí bãi đỗ xe ngầm có thể giúp giảm nhu cầu sử dụng quỹ đất trên mặt đất, đặc biệt tại các khu vực đông dân cư, trung tâm thương mại, khu vực quanh các nhà ga đường sắt đô thị và các đầu mối giao thông.

Về lâu dài, bãi đỗ xe ngầm có thể được tổ chức theo mô hình kết hợp với các công trình phía trên. Phần mặt đất có thể dành cho quảng trường, cây xanh, công trình công cộng hoặc các chức năng đô thị khác thay vì dành toàn bộ diện tích cho giao thông tĩnh.

Hạ tầng kỹ thuật ngầm được tổ chức đồng bộ

Không gian ngầm Hà Nội không chỉ dành cho metro và bãi đỗ xe mà còn bao gồm hệ thống hạ tầng kỹ thuật phục vụ đô thị.

Các tuyến cáp, đường ống, công trình cấp nước, thoát nước, cấp điện, thông tin liên lạc và các tuyến kỹ thuật dùng chung có thể được tổ chức trong không gian ngầm theo quy hoạch thống nhất.

Việc đưa hạ tầng kỹ thuật xuống dưới lòng đất giúp giải phóng không gian trên mặt đất, giảm sự chồng chéo của các tuyến hạ tầng và tạo điều kiện nâng cao chất lượng cảnh quan đô thị.

Trong Kế hoạch triển khai cụ thể hóa Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô, Hà Nội yêu cầu rà soát, lập và điều chỉnh quy hoạch không gian ngầm cùng các quy hoạch chuyên ngành hạ tầng kỹ thuật để làm cơ sở triển khai các dự án hạ tầng kỹ thuật khung.

Đây là bước quan trọng bởi nếu các công trình ngầm được xây dựng thiếu quy hoạch tổng thể, việc kết nối giữa các tuyến metro, bãi đỗ xe và hệ thống hạ tầng kỹ thuật sẽ gặp nhiều khó khăn trong tương lai.

Hà Nội hướng tới mô hình đô thị phát triển theo chiều sâu

Điểm đáng chú ý trong định hướng mới là Hà Nội bắt đầu tiếp cận không gian đô thị theo cả ba chiều: trên mặt đất, trên cao và dưới lòng đất.

Theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm được phê duyệt năm 2026, thành phố đặt ra lộ trình phát triển không gian ngầm theo từng giai đoạn. Giai đoạn 2026-2035 tập trung hoàn thiện khung pháp lý, cơ chế quản lý và hệ thống quy hoạch tổng thể.

Giai đoạn 2035-2045, tỷ lệ xây dựng không gian ngầm tại khu trung tâm được định hướng đạt từ 20% diện tích đất xây dựng đô thị trở lên. Đến giai đoạn 2045-2065, tỷ lệ này được định hướng khoảng 35-40%.

Định hướng này cho thấy không gian dưới lòng đất sẽ ngày càng trở thành một bộ phận quan trọng trong cấu trúc đô thị Hà Nội, thay vì chỉ được xem là nơi bố trí các công trình kỹ thuật.

Thành phố dưới lòng đất sẽ gồm những gì?

Khái niệm “thành phố dưới lòng đất” không có nghĩa Hà Nội sẽ xây dựng một đô thị hoàn toàn tách biệt bên dưới mặt đất. Đây là cách hình dung về một hệ thống không gian ngầm được tổ chức nhiều tầng, liên kết với các chức năng đô thị phía trên.

Các nhóm công trình có thể được tổ chức gồm:

• Hệ thống đường sắt đô thị và nhà ga ngầm.
• Bãi đỗ xe ngầm.
• Tuyến đường và không gian giao thông ngầm tại những khu vực phù hợp.
• Hệ thống hạ tầng kỹ thuật dùng chung.
• Các tuyến kết nối giữa nhà ga, công trình công cộng và khu đô thị.
• Công trình phục vụ quản lý, điều hành và dữ liệu đô thị.
• Không gian ngầm tại các khu vực TOD và các trung tâm đô thị.
• Các công trình phục vụ thoát nước, điều tiết và quản lý tài nguyên nước.

Đặc biệt, Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm định hướng tại một số khu vực có thể phát triển hệ thống không gian ngầm thông minh, tích hợp tuy-nen kỹ thuật, trung tâm dữ liệu và trung tâm điều hành đô thị.

Lộ trình phát triển không gian ngầm Hà Nội đến năm 2065

Lộ trình phát triển được định hướng theo từng giai đoạn thay vì triển khai đồng loạt.

Giai đoạn 2026-2035: Hà Nội tập trung xây dựng nền tảng pháp lý, cơ chế quản lý và hoàn thiện hệ thống quy hoạch không gian ngầm.

Giai đoạn 2035-2045: Tăng cường xây dựng không gian ngầm tại khu vực trung tâm, hướng tới tỷ lệ từ 20% diện tích đất xây dựng đô thị trở lên. Đồng thời tăng cường liên kết giữa các tầng không gian để khắc phục tình trạng phát triển rời rạc.

Giai đoạn 2045-2065: Không gian ngầm tiếp tục được mở rộng, với định hướng tỷ lệ xây dựng tại khu trung tâm khoảng 35-40% diện tích đất xây dựng đô thị. Đây là giai đoạn Hà Nội hướng tới việc hình thành hệ thống không gian đô thị ba chiều có mức độ kết nối cao hơn.

Ý nghĩa của quy hoạch không gian ngầm Hà Nội

Việc quy hoạch và khai thác không gian ngầm có thể mang lại nhiều lợi ích cho quá trình phát triển Thủ đô.

Thứ nhất, tăng hiệu quả sử dụng đất. Khi một phần chức năng giao thông, bãi đỗ xe và hạ tầng kỹ thuật được bố trí dưới lòng đất, quỹ đất trên mặt đất có thể được dành nhiều hơn cho cây xanh, không gian công cộng và các chức năng đô thị.

Thứ hai, giảm áp lực giao thông. Metro và các công trình giao thông ngầm tạo thêm năng lực vận tải, đồng thời tăng khả năng kết nối giữa các khu vực đô thị.

Thứ ba, cải thiện cảnh quan đô thị. Việc tổ chức hạ tầng kỹ thuật dưới lòng đất giúp giảm sự xuất hiện của các hệ thống dây, cáp và công trình kỹ thuật trên mặt đất.

Thứ tư, tạo nền tảng cho đô thị thông minh. Không gian ngầm có thể tích hợp các tuyến kỹ thuật, trung tâm dữ liệu và hệ thống điều hành, qua đó hỗ trợ quản lý đô thị trong dài hạn.

Thứ năm, tạo cấu trúc phát triển đô thị theo chiều sâu, giúp Hà Nội khai thác hiệu quả hơn không gian trong bối cảnh dân số, nhu cầu giao thông và nhu cầu sử dụng đất tiếp tục tăng.

Những thách thức khi phát triển thành phố dưới lòng đất

Bên cạnh tiềm năng lớn, việc phát triển không gian ngầm tại Hà Nội cũng đặt ra nhiều yêu cầu về kỹ thuật, vốn đầu tư và quản lý.

Đầu tiên là chi phí xây dựng lớn. Công trình ngầm thường có yêu cầu kỹ thuật cao, đặc biệt trong điều kiện địa chất và thủy văn phức tạp.

Tiếp theo là khả năng phối hợp giữa các công trình. Nếu mỗi dự án triển khai một hệ thống ngầm riêng, thành phố có thể gặp tình trạng thiếu kết nối hoặc phải cải tạo, di dời công trình khi xây dựng dự án mới.

Ngoài ra, Hà Nội cần có cơ chế quản lý rõ ràng đối với việc sử dụng không gian dưới lòng đất. Trong năm 2026, thành phố đã xây dựng và lấy ý kiến đối với dự thảo quy định về lập, thẩm định, phê duyệt và điều chỉnh quy hoạch không gian ngầm, cho thấy yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý đang được đặt ra song song với quá trình quy hoạch.

Do đó, phát triển không gian ngầm cần được thực hiện theo quy hoạch tổng thể, có dữ liệu dùng chung và cơ chế phối hợp giữa các ngành để tránh đầu tư manh mún.

Triển vọng hình thành không gian đô thị ba chiều tại Hà Nội

Từ các quy hoạch đã được phê duyệt, có thể thấy Hà Nội đang chuyển dần từ tư duy phát triển đô thị chủ yếu trên mặt đất sang khai thác đồng thời không gian trên cao và dưới lòng đất.

Trong tương lai, một khu vực đô thị có thể hình thành cấu trúc gồm quảng trường, cây xanh và công trình trên mặt đất; các tầng giao thông, bãi đỗ xe và hạ tầng kỹ thuật ở dưới lòng đất; cùng các công trình cao tầng và hệ thống giao thông trên cao.

Đặc biệt, việc gắn quy hoạch không gian ngầm với metro và TOD có thể tạo ra các cực phát triển mới, trong đó nhà ga không chỉ là điểm đón trả khách mà còn trở thành trung tâm kết nối các chức năng đô thị.

Tuy nhiên, để hình thành một “thành phố dưới lòng đất” theo đúng nghĩa quy hoạch, Hà Nội cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống quy hoạch, cơ chế quản lý, tiêu chuẩn kỹ thuật và phương án huy động nguồn lực đầu tư.

Kết luận

Quy hoạch không gian ngầm Hà Nội đang bước sang giai đoạn mới với định hướng khai thác không gian dưới lòng đất một cách có hệ thống, gắn với metro, bãi đỗ xe, hạ tầng kỹ thuật và các khu vực phát triển đô thị theo mô hình TOD.

Từ Quy hoạch chung không gian xây dựng ngầm đô thị trung tâm đến năm 2030, tầm nhìn 2050 đến Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, không gian ngầm ngày càng được xác định là một cấu phần quan trọng của cấu trúc đô thị Hà Nội. Mục tiêu đến năm 2065 là từng bước hình thành hệ thống đô thị ba chiều, trong đó không gian dưới lòng đất được khai thác hiệu quả để bổ sung quỹ không gian phát triển cho Thủ đô.

Quyhoach24h.vn sẽ tiếp tục cập nhật thông tin về quy hoạch, hạ tầng giao thông và các dự án đô thị tại Hà Nội. Qua đó, giúp người dân và nhà đầu tư theo dõi những thay đổi mới trong không gian phát triển của khu vực.

Nguồn thông tin

• Quyết định số 913/QĐ-UBND ngày 14/3/2022 của UBND thành phố Hà Nội về phê duyệt Quy hoạch chung không gian xây dựng ngầm đô thị trung tâm thành phố Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.
• Quyết định số 4202/QĐ-UBND ngày 11/8/2025 của UBND thành phố Hà Nội về Kế hoạch triển khai cụ thể hóa Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065.
• Quyết định số 2512/QĐ-UBND năm 2026 về phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm.

Nguồn tham khảo

Viện Quy hoạch Xây dựng Hà Nội – Quyết định 2512/QĐ-UBND

Sở Quy hoạch – Kiến trúc Hà Nội – Kế hoạch cụ thể hóa Quy hoạch chung Thủ đô

Cổng thông tin điện tử UBND thành phố Hà Nội – Kế hoạch triển khai Quy hoạch chung Thủ đô

Quy hoạch chung không gian xây dựng ngầm đô thị trung tâm Hà Nội – Quyết định 913/QĐ-UBND

Quy hoạch Hà Nội mới nhất 2026: Bản đồ, tầm nhìn 100 năm – Quyhoach24h.vn